On yılı aşan görüşmenin ürettiği tek belge

Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi'ne taraf 128 devlet, ölümcül otonom silah sistemlerini tanımlayan bir belgede Cenevre'de gece süren pazarlığın ardından uzlaştı. Sözleşme, ayrım gözetmediği ya da aşırı yaralanmaya yol açtığı kabul edilen silahları düzenlemek veya yasaklamak için var; taraf devletler on yılı aşan görüşmelerde ilk kez ortak bir otonomi tanımını kâğıda geçirdi. Aciliyet kuramsal değil: hedefi değişen ölçülerde kendi başına seçip vurabilen sistemler Ukrayna, Sudan ve Orta Doğu'da hâlihazırda kullanılıyor.[1]

Belgenin bugün yaptığı iş, ortamın havasından daha dar. Metin bağlayıcı değil ve pratikte yaptığı şey, resmî anlaşma görüşmelerinin kapısını aralayabilmesi. Cenevre'deki o gecede hiçbir devletin yükümlülüğü değişmedi; değişen, gündemin kendisi ve daha sonraki bir müzakerenin devralacağı terim dağarcığı.[1]

Tanımı uzlaşma kuralı biçimlendirdi

Stop Killer Robots'un yürütme direktörü Nicole van Rooijen, metin üzerinde üç yıl boyunca yapılan çalışmanın son saatlerde önemli ölçüde sulandırıldığını, hem otonom silah tanımının hem de sivillere yönelik zararı azaltmayı amaçlayan önlemlerin taslaklardan daha zayıf çıktığını söyledi. Bu, odadaki en katı tutuma sahip kampanyacıların okuması. Yine de yöntemin görünür kıldığı bir şeye işaret ediyor: görüşmeler dil tartışması yüzünden gece geç saatlere sarktı; bir metnin çoğunluğu değil de salondaki herkesi memnun etmesi gerektiğinde olan tam olarak budur.[1]

İtiraz edenler isimsiz değildi. ABD de Rusya da uluslararası düzeyde bağlayıcı kurallar yerine ulusal yönergeleri tercih ediyor; Washington metinde, insan muhakemesinin kullanımı da dâhil olmak üzere esneklik istedi. Söz konusu madde, bir silahın öldürme kararının ne kadarının insanda kalacağını belirleyen maddenin ta kendisi. Sözleşme üyeleri uzlaşmayla çalıştığı için bu iki hükümetin belgeyi biçimlendirmek adına onu engellemesine gerek kalmadı: tanımı kuran cümle üzerinde pazarlık edip aynı anda odada kalabildiler.[1]

Temmuzdaki aritmetik burada işlemiyor

Bu köşede temmuzda, çok taraflı bir kurumun büyük güç muhalefetini koalisyon aritmetiğiyle soğurabildiğini ve böyle bir organın sağladığı şeyin uygulamayı zorlayacak yaptırım gücünden çok meşruiyet olduğunu savunmuştuk. Cenevre bu savı daraltıyor. Oylama, birkaç devletin karşı çıkmasına rağmen bir sonucu ortaya çıkarabilir; uzlaşma kuralı ise o devletlerin her birine metnin dilinde pay verir. Dolayısıyla aynı kurum, karar alma yöntemine göre çok farklı türde belgeler üretiyor ve fark, sonradan açıklanan sayıda değil, metnin içinde duruyor.[1], [2]

Cenevre'de olanın dürüst ölçüsü, 128 sayısında aranmamalı. Ölçü, henüz kimsenin okumadığı bir cümlede: üzerinde uzlaşılan metin kamuoyuna açıklanmadı. Metin yayımlanırsa pazarlığın izi, insan muhakemesinin kullanımına ilişkin maddede görünür. İnsan muhakemesi için bir ölçüt adlandıran tanım, sonraki müzakerecilere uygulatacakları bir şey bırakır; yalnızca ima eden bir tanım ise onlara aynı tartışmayı yeniden yapma işini bırakır.[1]