Uçuşu durduran yer hizmetleri
Necef’e gitmek isteyen bir yolcu için hava bağlantısının kesilmesi, en az 12 saatlik kara yolculuğu demekti. Irak’ın açıkladığı yeni muafiyet, İranlı havayollarına Necef’e ve Necef’ten günde en fazla 40 uçuş izni veriyor; Mahan Air kapsam dışında. Yolcunun güzergâhını değiştiren karar, yaptırımın nerede uygulandığını da açığa çıkarıyor: uçak Irak’a ulaşabilecek olsa bile, yerdeki hizmet zinciri çalışmadan sefer yapılamıyor.[1]
ABD Hazine Bakanlığının 8 Eylül’de İran havacılığıyla bağlantılı 36 kuruluşu yaptırım kapsamına almasının ardından, yabancı yer hizmetleri şirketleri İranlı taşıyıcılara hizmet vermeyi bıraktı. Irak’ın Tahran Büyükelçisi Yasir el-Haccac, uçuşları durdurma emrini Bağdat’ın vermediğini söylüyor. Bu sıra, yaptırımın başka bir devletin uçuş yasağına gerek kalmadan etkili olabileceğini düşündürüyor. Yer hizmeti sağlayıcısının yaptırım riski, yolcunun ulaşım maliyetine aktarılıyor.[1]
Necef için açılan hat
Başbakan Ali ez-Zeydi’nin ofisi, Necef düzenlemesini Washington ile doğrudan görüşmeler sonucu alınan muafiyet olarak duyurdu. Bağdat, Erbil ve Süleymaniye hatları askıda kalıyor. Muafiyetin adresi ile Mahan Air istisnası birlikte okunmalı: pazarlık bir varış noktası için hizmetin yeniden sağlanmasına izin verirken, başka taşıyıcı ve hatlar üzerindeki baskıyı koruyor. Bu düzenlemede yaptırımın kapsamı, havalimanı ve havayolu düzeyinde çiziliyor.[1]
Necef, İmam Ali’nin türbesine giden ziyaretçiler için önemli bir kapı. İran’ın Bağdat Büyükelçisi Muhammed Kazım es-Sadık, kesintiden önce İranlı taşıyıcıların Necef’e günde yaklaşık 25 sefer yaptığını söylüyor. Yeni 40 seferlik tavan, bu diplomatın verdiği önceki sefer sayısından yüksek; fakat tavanın dolması ayrıca işletme kararı ve hizmet kapasitesi gerektirir. Muafiyeti ticari genişleme olarak okumaya alternatif açıklama, dinî ziyaretler ve hastaların ulaşımı için belirli bir hattın açılmasıdır.[1]
İznin yolcuya ulaşan karşılığı
Bu pazarlığın bedeli, hava bağlantısı kesildiğinde kara yoluna geçen yolcunun yolculuğunda görülüyor. En az 12 saatlik yol, yaptırımın hizmet şirketinde başlayan etkisinin son halkası. Necef’in yeniden açılması bu yükü o güzergâhta azaltabilir; diğer Irak havalimanlarına bağlı yolcuların yükü sürüyor. Dinî ziyaret ihtiyacı da kararın neden Necef’te yoğunlaştığını açıklayabilir. Bu yüzden hizmet şirketlerinin yaptırım kaygısı ile Bağdat’ın muafiyet gerekçesi aynı nedene indirgenmemeli.[1]
Anlaşmanın somut karşılığı, muafiyet kapsamındaki havayollarının Necef seferlerine yer hizmeti sağlanması ve yolcuların yeniden uçabilmesidir. Açıklanan günlük sınır, işletilen sefer sayısına dönüşürse hangi ulaşım yükünün azaldığı görülebilir. Bağdat, Erbil ve Süleymaniye’nin ayrı durumu da pazarlığın sınırını görünür tutuyor. Yaptırım gücünü ölçerken, izin verilen uçuş tavanı kadar yer hizmetinin hangi taşıyıcıya hangi havalimanında verildiğine bakarım: devletler arasındaki uzlaşma yolcuya o noktada ulaşır.[1]