Enerji programından oy pusulasına
Alberta’daki sandığın uzun bir geçmişi var. Ayrılık yanlısı örgütleyici Cory Morgan, federal merkeze duyulan güvensizliği Pierre Trudeau hükümetinin 1980’lerdeki Ulusal Enerji Programı’na kadar götürüyor. Fiyat denetimleri, vergiler ve mülkiyet kuralları, eyaletin petrol zenginliği üzerinde kimin söz sahibi olduğu sorusunu somutlaştırmıştı. Morgan’ın bugünkü itirazı da aynı yere çıkıyor: Ottawa’da dost bir başbakanın bulunması, onun gözünde bu yetki paylaşımını değiştirmiyor. Bir sonraki seçimin başka bir hükümet getirmesi yeterli. Bu, federal düzenin ekonomik kazanç kadar güvenin sürekliliği üzerine de kurulu olduğunu hatırlatıyor.[1]
Yine de eski hoşnutsuzluk, referandumun bugünkü zamanlamasını tek başına açıklamıyor. Danielle Smith hükümeti geçen yıl referandum başlatmayı kolaylaştırdı; Alberta Üniversitesi’nden Jared Wesley, eyalet halkının genelinden daha ayrılık yanlısı olan Birleşik Muhafazakâr Parti içindeki baskıyı vurguluyor. Geçmişten taşınan enerji anlaşmazlığına, onu sandığa çevirebilen yeni bir siyasal geçit eklenmiş durumda. Morgan’ın anlattığı yarım asırlık kırgınlık ile bu yakın tarihli kural değişikliğini birlikte okumak gerekiyor. İlki hareketin neden destek bulduğunu, ikincisi aynı itirazın neden şimdi bütün seçmenlere yöneltilmiş bir soruya dönüştüğünü açıklamaya yardım ediyor.[1]
Pazarlık ile kopuş arasındaki seçmen
Sandıktaki soru bu ayrımı daha da keskinleştiriyor. Seçmen Kanada’nın parçası olarak kalmak ile ileride bağlayıcı bir ayrılık referandumu için hukuki süreci başlatmak arasında tercih yapıyor. İlk oy, kendi başına yeni bir devlet kurmuyor. Wesley’nin sözünü ettiği stratejik destekçi için bu ara basamak, Ottawa’dan daha fazla karşılık alma aracı. Morgan gibi kalıcı bağımsızlık isteyen biri içinse aynı basamak başka bir hedefe açılıyor. Bir arada oy kullanmaları, aynı anayasal gelecek üzerinde anlaştıkları anlamına gelmiyor. Hareketin gücü kadar kırılganlığı da bu farklı amaçların şimdilik aynı seçenekte buluşmasında.[1]
Quebec benzetmesinin sınırı da burada. Oradaki dil temelli ayrılık hareketi ile Alberta’nın ekonomik yakınmalarla birleşen destekçileri arasında önemli bir fark var. Petrol politikası değiştiğinde veya Ottawa taviz verdiğinde ikinci grubun gerekçeleri de değişebilir. Mark Carney’nin boru hattı ve altyapı taahhütleri, bu nedenle tartışmanın dışındaki ekonomik ayrıntılar sayılmaz. Ancak Morgan, kişilere bağlı yakınlaşmanın sistemde güvence sağlamadığını söylüyor. Geçmişin bugüne bıraktığı soru, kırgınlığın ne kadar eski olduğu kadar, yeni bir düzenlemenin hükümet değişimlerinden sonra da güvenilir bulunup bulunmadığı.[1]