Rafinerinin pazarlıktaki yeri

Rus rafinerisinin çalışması ile Ukrayna’daki elektrik tesisinin korunması, yeni enerji pazarlığında birbirine bağlanıyor. Trump iki tarafın enerji ateşkesinde uzlaştığını söylerken Zelenskiy rafineri saldırılarını durdurmayı Rusya’nın Ukrayna’nın enerji altyapısına saldırmayı bırakmasına bağlıyor. Kiev’in karşılıklılık şartı, Rus yakıt üretimini korumanın bedelini kendi elektrik sisteminin güvenliği üzerinden tarif ediyor. Pazarlığın konusu yalnızca piyasaya daha fazla yakıt çıkması değil; bu yakıtı sağlayan tesislere karşı Ukrayna’nın kullandığı baskı aracından hangi koşulda vazgeçmesi gerektiği.[1]

Zelenskiy’nin ilk açıklamadan haberdar olmadığını söylemesi ve ardından ABD’den ayrıntı istemesi, bu bağlantının taraflar arasında henüz ortak bir uygulama düzenine dönüşmediğini gösteriyor. Rusya’nın hemen bir teyit vermemesi de önemli. Washington siyasi açıklamayı yapabiliyor; Kiev kendi saldırılarını durdurma kararını, Moskova ise Ukrayna’ya yönelik saldırılarını kontrol ediyor. Trump’ın ilanı bu ayrı karar alanlarını tek başına birleştirmiyor. Daha iyimser bir okuma, tarafların ayrıntıları daha sonra tamamlamak üzere ilk adımda buluşması olabilir. Fakat Kiev’in açık koşulu karşılıklı koruma olmaya devam ediyor.[1]

Satış izninin ayrı kapısı

Trump’ın Rus motorinine yönelik yaptırımları gevşetme hamlesi, rafinerinin ötesindeki ikinci engelle ilgili: yakıtın hangi pazarlara hangi izinle satıldığı. Tillis’in pazar günkü itirazı bu noktada devreye giriyor. Senatör, Kongre’nin Rus petrolü ithalatına koyduğu sınırlamalara işaret ediyor ve başkanın yasaya uymuyor olabileceğini savunuyor. Bu bir mahkeme hükmü değil; fakat tedarik teklifinin ABD içinde tartışmasız kabul görmediğini gösteriyor. Rafineriye saldırılmaması üretim tarafını, yaptırımın gevşetilmesi ise satış tarafını ilgilendiriyor. İkisi aynı kararla sonuçlanmıyor.[1], [2]

Tillis, askerî faaliyetlerin finansmanı ve yıl sonu bütçe kararlarında kendi desteğinin önemini hatırlatarak itirazını siyasi pazarlığa da taşıyor. Böylece yaptırımları gevşetmek isteyen yönetim, yalnızca dışarıdaki tedarikçiyle değil içerideki milletvekilleriyle de karşı karşıya geliyor. Bu sözler anlaşmanın engellendiği anlamına gelmiyor. Senatörün finansman vurgusu, henüz kullanılmış bir bütçe yaptırımı değil. Yine de hangi tarafın hangi izni verebildiği açık: Başkanın yakıt tercihi, yasama organındaki itirazın ortadan kalktığını göstermiyor.[2]

Alıcının alternatifi, Kiev’in maliyeti

Yakıt alıcısının sorunu bir ürüne erişmek; Kiev’in sorunu ise enerji tesislerine yönelik saldırıların sürmesi. Başka bir tedarikçiden yakıt aramak ile Ukrayna’nın elektrik altyapısını korumak aynı ikame seçeneği değil. Bu ayrım, anlaşmanın maliyetinin taraflar arasında eşit dağılmadığını açıklıyor: alıcı fiyat ve tedarik olanağıyla ilgilenirken Ukrayna rafineri saldırılarını bırakmasının karşılığını kendi tesislerine yönelik saldırıların durmasıyla ölçüyor. Yakıt satışına verilen izin bu karşılığı tek başına sağlamıyor. Daha ucuz yakıt hedefi, karşılıklı güvenlik koşulunun yerine geçmiyor.[1], [2]

Bu pazarlığın sınırı, açıklanan satış imkânı ile değişen saldırı davranışı arasındaki farkta yatıyor. Trump’ın ilanı, Zelenskiy’nin şartı ve Tillis’in itirazı üç ayrı karar alanını görünür kılıyor: tesise yönelik askerî baskı, altyapının korunması ve yakıtın pazara kabulü. Haberlere dayanarak teslim edilmiş yeni motorin veya iki tarafça kesilmiş enerji saldırısı sonucu çıkaramıyoruz. Mevcut tablo, Rus yakıtının önündeki kısıtlamayı azaltma isteğiyle Ukrayna’nın karşılıklı koruma talebinin aynı pazarlıkta buluştuğunu gösteriyor; bu taleplerin tamamının karşılandığını değil.[1], [2]