Set nasıl oluştu

Nepal-Çin sınırındaki buz ve kaya çığının döküntüsü yukarı havzada bir nehri kapattı. Arkasında oluşan set gölü 2.950 m yükseklikte duruyor, Gyirong Port sınır kapısına yaklaşık 10 km uzaklıkta ve birkaç milyon metreküp su tutuyor. Aynı hat üzerindeki ani sel yüzlerce kişinin ölümüne yol açtı ve 1.500'den fazla kişi kayıp.[1]

Tribhuvan Üniversitesi'nden Pawan Bhattarai, gölün çığ kaynaklı bir set gölü olduğunu; buz-kaya döküntüsünün vadideki akışı tıkadığını ve suyun doğal setin arkasında biriktiğini söylüyor. Nepalli buzul uzmanı Nitesh Khadka, Çin tarafındaki üst gölün eriyen buzul suyundan, Lehende nehrindeki gölün ise toprak kaymasının kanalı kapamasıyla oluştuğunu belirtiyor. Çin Su Kaynakları Bakanlığı perşembe günü bir gölün 1,5 ila 2 milyon metreküp su tuttuğunu, üç gün içinde 3 milyon metreküp daha gelmesinin mümkün olduğunu bildirdi.[2]

Kırılganlığın kaynağı

Uzmanlar gevşek döküntü setlerinin az uyarıyla hızlı, çamurlu bir sel gönderebileceğini söylüyor. Dik arazide güvenli tahliye zor; Rasuwa ilinde set gölü cuma günü kısa süre taşınca arama kurtarma çalışmaları durdu, ardından yeniden başladı. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre altı sağlık kurumu hasar gördü, sekiz sağlık çalışanı kayıp.[2]

Nepal afet yönetimi kurumu gölü uydu görüntüleriyle izliyor; International Center for Integrated Mountain Development'ın araştırma ekibi de Çin'in kamu yayıncısı CCTV'nin aktardıklarıyla birlikte durumu takip ediyor. Görüşüne başvurulan uzmanlar, ilk sel kadar yıkıcı bir yinelenmenin beklenmediğini söylüyor; iklim kaynaklı buzul erimesi ve su birikmesi sürdüğü için uyarıların ciddiye alınması gerektiğini ekliyorlar. Gölün ne kadar süre yerinde kalacağı ve döküntü setinin ne kadar dayanacağı henüz ölçülmemiş.[1]

İzlenecek kaldıraç

Ağustos başında bu sütunda IceBoost haritasının en zayıf kaldığı yerlerden birinin Himalaya olduğu yazılmıştı; şimdi aynı bölgede canlı bir stok birikiyor. Bhattarai, Nepal'in 2012 Seti selini kaya düşmesi, geçici tıkanma ve yıkıcı taşkın zinciri açısından benzer bir örnek olarak gösteriyor; bu mekanizma yeni değil, ölçüm ve erken uyarı ise hâlâ kırılgan. Önümüzdeki haftalarda izlenecek işaret, uydu ve nehir seviyesi verisinin set hacmini ve taşma riskini aynı tabloda tutup tutamaması.[2], [3]