İznin kapsadığı işlem
ABD Hazine Bakanlığı 9 Ekim’de Rusya menşeli motorin için Genel Lisans 135’i yayımladı. Metin, satış, teslim, boşaltma ve ithalatla ilgili belirli işlemlere 7 Nisan 2027’ye kadar izin veriyor; Rusya Merkez Bankası ile iki devlet kurumunun ABD bankalarındaki hesaplarından ödeme yapılmasını kapsam dışında bırakıyor. Bu kapsam, yasak altındaki bir malın hangi işlemlerden geçebileceğini değiştiriyor. İzin verilmiş olması, limana ulaşmış bir yükü henüz göstermiyor.[1]
İzin, mevcut hukukî sınırla hemen karşılaştı. Kongre, 2022’de Rus enerji ürünlerinin ithalatını yasaklamıştı. Demokrat Lloyd Doggett, yönetimin anlaşmasının bu yasaya aykırı olduğunu ileri sürüyor; Cumhuriyetçi Ashley Hinson da Rusya yaptırımının hafifletilmesinden kaygı duyduğunu söyledi. Doggett’ın iddiası bir mahkeme hükmü değil. Yürütmenin açıkladığı işlem, Kongre’nin hangi yetkinin nasıl kullanıldığını sorgulamasını sona erdirmiyor.[1]
Bu zincirde fiyat etkisi için önce satılabilir motorinin bulunması, sonra ödemenin yapılması, yükün taşınması ve teslim edilmesi gerekiyor. AP’nin 13 Ekim haberinde bu adımların tamamlandığına ilişkin bir sevkiyat miktarı yer almıyor. Bu nedenle hukuki izin ile fiilî arzı aynı haneye yazamam. Gösterilebilir sonraki ölçü, duyurulan miktar yerine gerçekten teslim edilen motorin ve bunun hangi pazara gittiğidir.[1]
Fiyat iddiasının sınırı
Trump, anlaşmayı çiftçi ve hayvancılara yardımcı olabilecek bir fiyat önlemi olarak savundu. AP’ye konuşan enerji uzmanları ise Rus motorininin ABD pompa fiyatlarını kayda değer biçimde düşürmesinden kuşkulu. Haberde İran savaşı nedeniyle küresel enerji akışında yaşanan aksamalar da fiyat artışının bir nedeni olarak yer alıyor. Rus yükleri gelse bile aynı dönemdeki bu daha geniş arz sorunu fiyatın üzerindeki etkiyi ayırmayı güçleştirir.[1]
Yaptırımın gevşetilmesi ile Kongre’nin Rusya’ya baskıyı sürdürme yönündeki yasaları aynı ticaret hattına dokunuyor. Lisansın geçerlilik süresi, ithalatçılar için bir işlem penceresi açıyor. Buna karşılık Kongre’nin geçen ay kabul ettiği ayrı yaptırım yasasının temel hükümleri 18 Ekim’de yürürlüğe girecek. Bu iki hukuki adımın uygulamada nasıl bağdaştırılacağı açıklığa kavuşmadı. Bir alternatif, yönetimin motorin işlemlerine izin verirken başka Rus enerji akışlarını kısıtlamasıdır; o ayrımın sınırı resmî uygulamada görülecek.[1]
Bu kararın hesabı iki ayrı yerde tutulmalı: Hazine’nin izin verdiği işlem ve taşıyıcının gerçekten teslim ettiği ürün. İlkinde tarih ve kapsam yazılı; ikincisinde henüz doğrulanmış miktar yok. Motorin gerçekten ulaştığında bile fiyat için karşılaştırma gerekir: aynı dönemde başka kaynaklardan gelen arz ve İran savaşının yarattığı kesinti ne yaptı? Bu karşılaştırma olmadan, lisansın tüketiciye sağladığı yararı ya da Rusya’ya sağladığı geliri sayıya dökmek erken olur.[1]