Atfın iki eşiği
Fairford yakınındaki şüpheli girişimde bugün değişen şey, Londra’nın değerlendirmesinin müttefiklerce tanınması. Andy Burnham, olayın İran tarafından koordine edildiği ihtimalini yüksek gördüklerini ve Devrim Muhafızlarının yönlendirmesini neredeyse kesin saydıklarını açıkladı. ABD, Britanya, Avustralya ve Avrupa ülkelerinin ortak açıklaması bu atfı kabul etti. Böylece olay, yalnız Britanya’nın soruşturma konusu olmaktan çıkıp ortak diplomatik itirazın konusu oldu. Ancak açıklamaya imza atmak, istihbarat değerlendirmesini bağımsız olarak kanıtlamakla aynı şey değil.[1]
Soruşturmanın hukuki durumu bu ayrımı görünür kılıyor. Üs yakınında önce beş kişi gözaltına alınmıştı; toplam sayı yediye çıktı. Hepsi kefaletle serbest, hiçbirine henüz suçlama yöneltilmiş değil. Polis üç minibüste patlayıcı bulmadığını, benzin ele geçirdiğini bildirdi. Devletlerin ortak açıklaması ile kişiler hakkında ceza yargılamasında kanıtlanması gerekenler farklı eşiklere bağlı. Diplomasinin atfını, soruşturmanın bitmiş sonucu gibi okumak bu iki eşiği birbirine karıştırıyor.[1]
Ulusal kararın sınırı
Britanya’nın attığı somut ulusal adımlar ayrıca sayılabiliyor: iki İran vatandaşı yaptırım listesine alındı, İran büyükelçisi çağrıldı. Listelenenlerden biri Devrim Muhafızlarının karşı istihbarat biriminin başında, diğeri İranlı muhaliflere yönelik girişimlerle bağlantılı olduğu belirtilen bir kolaylaştırıcı. Ortak açıklama bütün imzacıların aynı kişileri yaptırım listesine eklediğini söylemiyor. Bugünkü mutabakatın kapsamı, Britanya’nın kendi hukuku altında aldığı karardan daha dar: değerlendirmeyi tanımak ve itirazı ortaklaştırmak.[1]
Bu ayrım koalisyonun pazarlık yapısını gösteriyor. Ortak bir atfı kabul etmek, her ülkenin ceza soruşturmasını ya da yaptırım kararını tek merkezde toplamak anlamına gelmiyor. İmzacıların aynı itirazda buluşması, ulusal kararlar arasındaki farkları ortadan kaldırmadan diplomatik eşgüdüm sağlıyor. Dolayısıyla açıklamayı bir ortak uygulama kararı olarak değil, ayrı kararların üzerine kurulabileceği siyasi mutabakat olarak okuyorum. Metindeki birlik, uygulamada da aynı ölçüde birlik bulunduğunu kanıtlamıyor.[1]
Koalisyonun bilançosu
Daha sınırlı bir okuma da mümkün: açıklama, yeni ortak tedbirlerden çok Britanya’ya verilen siyasi destek olabilir. ABD bombardıman uçaklarının güvenlik kaygısıyla üsten çekildiğine ilişkin haberler, müttefiklerin bu olaya neden ağırlık verdiğinin bağlamını oluşturuyor; açıklamanın hangi tedbirleri doğurduğunu göstermiyor. Bu alternatif, mutabakatın önemsiz olduğu anlamına gelmez. Değerini ölçerken imza sayısı yerine ulusal yaptırım kararlarına ve soruşturmalarda açıklanan somut bulgulara bakmayı gerektirir. Uygulamanın gözlenebilir ölçütü, ulusal yaptırım kararları.[1]
Bugünkü bilanço bu yüzden iki parçalı. Britanya, sorumluluk atfını müttefiklerinin kabul ettiği bir diplomatik çerçeveye taşıdı ve kendi yaptırım araçlarını kullandı. Müttefikler ise ortak itirazı benimsedi; aynı uygulama kararını aldıkları gösterilmiş değil. Fairford dosyasında koalisyonun kazancı, siyasi yalnızlığın azalması. Ceza sorumluluğunun kanıtı ve her ülkenin neyi uyguladığı, bu kazanımdan ayrı değerlendirilmesi gereken meseleler olarak duruyor.[1]