Seçimden göreve
Saraybosna’daki törende önce seçim belgeleri verildi, sonra üç üye yemin etti. Bosna-Hersek’te 4 Ekim seçiminin devlet başkanlığına ilişkin sonucu, 16 Kasım’da böylece göreve dönüştü. Kadroda bir değişiklik var: Darijana Filipović, Željko Komšić’in yerini aldı; Denis Bećirović ile Željka Cvijanović ikinci dönemlerine başladı. İlk sekiz aylık başkanlık sırası Cvijanović’te. Törenin en görünür yeniliği, konseyde ilk kez iki kadının bulunması. Fakat bu yeni kadronun çalışacağı kurum, yetkisini üç üyeye birlikte veren eski bir uzlaşmanın içinden geliyor. Seçimle değişen isimlerin üzerinde, devletin nasıl temsil edildiğine ilişkin daha uzun ömürlü bir düzen var.[1]
1995 Dayton Barış Anlaşması, 1992-1995 savaşını bitirirken üç üyeli başkanlığı da anayasal düzenin parçası yaptı. Bosna-Hersek Federasyonundan bir Boşnak ve bir Hırvat, Republika Srpska’dan bir Sırp üye seçiliyor. Devletin dış politikası ve uluslararası temsili bu ortak organa bağlanıyor; büyükelçi atamaları da görevleri arasında. Böylece toplulukların temsili, ayrı seçim kanallarından ortak devlet makamına taşınıyor. Bugünkü törene ulaşan tarihsel bağ tam burada: Üyeler farklı seçmenlere dayanarak aynı ülkenin devlet başkanlığı sorumluluğunu paylaşıyor. Sekiz aylık başkanlık sırası da bu ortak yapının içinde işliyor.[1]
Ortak makamda farklı öncelikler
Bu düzenin bugünkü gerilimini, üyelerin ilk konuşmalarında duymak mümkün. Cvijanović yerel sorumluluğu öne çıkarıp dışarıdan dayatıldığını söylediği kararları eleştiriyor. Bećirović, Avrupa Birliği ve NATO üyeliğini, egemenliğin ve anayasal düzenin korunmasıyla birlikte savunuyor. Filipović ise Hırvatların eşit temsilini başka toplulukların haklarını zayıflatmadan gözetme sözü veriyor. Bunlar tek bir programda birleşmiş öncelikler değil. Konseyin dış politikayı birlikte yürütmesi, bu farklı tercihlerin ortak bir devlet işlemi hâline getirilmesini gerektiriyor. Tarihsel uzlaşmanın gündelik işi, sandıktan gelen farklı yetkilerin buluştuğu bu noktada başlıyor.[1]
Filipović’in her anlaşmazlığın devlet krizine dönüşmesini önleme sözü, bu yüzden önemli bir yere oturuyor. Benim çıkarımım, ortak makamın üyeleri birbirlerinin siyasi varlığını hesaba katmaya zorlayan bir teşvik yarattığı: Dışarıya karşı temsil ettikleri devlet ortak, seçmene anlattıkları öncelikler farklı. Yine de işbirliğinin derecesini yalnızca anayasal tasarımla açıklamak yetersiz. Daha güçlü bir güncel açıklama, üyelerin kendi tercihleri ve birbirleriyle çalışmaya ne kadar istekli oldukları olabilir. Filipović’in gelişi bu tercihlerde değişim ihtimali doğuruyor; diğer iki üyenin ikinci dönemine başlaması ise belirgin bir kadro devamlılığı sağlıyor.[1]
Değişen tarihsel koşullar
1995 ile 2026 arasındaki belirleyici farkı da burada korumak gerekiyor. Dayton, savaşı bitiren bir anlaşmanın içinde devletin ortak temsilini kuruyordu. Kasım 2026’daki tören ise mevcut anayasal düzen içinde seçilmiş üyelerin görev devri. Bugünkü görüş ayrılıklarını savaşın kaçınılmaz tekrarı gibi okumak, aradan geçen kurumsal hayatı siler. Aynı kurumun sürmesi, aynı tarihsel koşulların sürdüğünü kanıtlamaz. Barış anlaşmasından kalan temsil biçimi bugün seçim, görev süresi ve dönüşümlü başkanlık yoluyla yeniden üretiliyor. Farklılıkların hangi makamda buluştuğunu açıklıyor; üyelerin bütün kararlarını önceden belirlemiyor.[1]
Filipović’in işleyen kurumlar ve siyasi eşitlik vurgusu ile Bećirović’in günlük yaşam, güvenlik ve ekonomik fırsatlara yaptığı çağrı, ortak makamın yurttaş açısından ne işe yaradığı sorusunu açık bırakıyor. Toplulukların temsil edilmesi ile insanların kamudan sonuç alması arasındaki mesafe, yalnızca törendeki sözlerle kapanmıyor. Yeni üyenin gelişi, bu eski paylaşım düzeninin içindeki güncel hareket alanı. Konseyin tarihini bugüne bağlayan şey de bu: Anlaşmazlığı taşıyacak bir kurumun varlığı ve o kurumda birlikte iş yapma sorumluluğunun her görev devrinde yeniden üstlenilmesi.[1]