Gönderi neyi bağlıyor?

Trump pazartesi günü Truth Social'da Bombardier'in Amerikan pazarını istiyorsa üretimi ABD'ye taşıması gerektiğini yazdı ve ürünlerini yeterince iyi bulmadığını söyledi. Gönderi bir talebi açıkça ortaya koyuyor; satışın hangi yolla durdurulacağını ise belirtmiyor. Başkanın bunu nasıl yapmayı düşündüğü belirsiz.[1]

Ürünün kendisi bu talebi zorlaştırıyor. Bombardier uçakları Kanada, ABD ve Meksika'daki tesislerde üretiliyor ve Kanada'da CUSMA, ABD'de USMCA denen serbest ticaret anlaşmasına uyuyor; anlaşma Trump'ın ilk döneminde imzalandı. Şirketin Kansas'ta özel görev uçakları üreten bir fabrikası ve 3.500 Amerikalı çalışanı var, filosunun 5.100 uçağını da ABD merkezli müşteriler işletiyor. Yani hedefteki mal kurallara uyuyor ve bir bölümü zaten ABD'de üretiliyor.[1]

Salı günü yürürlüğe giren araç

Aynı dosyada gerçekten bağlayıcı olan bir araç var, ama Washington'ın elinde değil. Kanada'nın Amerikan mallarına yönelik 20 milyar dolarlık karşı gümrük vergileri, gönderiden saatler sonra yürürlüğe giriyor. Bu vergiler, ticaret görüşmelerinin geçen ay çökmesinin ve ABD'nin bir dizi Kanada malına yüzde 50 vergi koymasının ardından geldi.[1]

Bir talebin bir yasağa dönüşmesi için, kurallara uyan ve kısmen ABD'de üretilen bir mala erişebilen bir yetki gerekiyor. Gönderi böyle bir yetkiyi adlandırmadığı için tehdidin ağırlığı, seçilecek araca ve o aracın gerektirdiği bulgulara bağlı kalıyor. Bunun bir açılış hamlesi olması da mümkün: amaç Ottawa'yı masaya döndürmekse, hiçbir araç kullanılmadan da sonuç alınabilir.[1]

Kararı kim veriyor?

Uyum kararını verecek taraflar da isteksiz görünüyor. Quebec eyalet başkanı Christine Fréchette, şirketi eyaletin gurur kaynağı diye andı ve kimsenin Quebec şirketlerine nerede üretim yapacaklarını dayatmasına izin vermeyeceklerini söyledi. Üretimi taşıma kararı ise ne Ottawa'nın ne de Washington'ın, şirketin ve bulunduğu eyaletin elinde.[1]

Bu soru yeni değil. Temmuzda Washington'ın yeni tarife dayanağı olarak 301. Maddeyi ele aldığım yazıda, AB'ye yöneltilen tarife tehdidinin ancak ülkeye özgü bulgular ve bir süreç üreten bir soruşturmayla bağlayıcı hâle geldiğini savunmuştum. Bombardier gönderisi aynı boşluğu başka bir sektörde tekrarlıyor: talep açık, dayanak belirsiz.[2], [1]

Gözlenebilir işaret basit. Bombardier satışlarının ABD'de fiilen durması, Truth Social gönderisinden değil, şirketi adıyla anan yayımlanmış bir karardan doğar. Böyle bir karar ortaya çıkana kadar şirketin Amerikan pazarındaki konumu, Kanada ve Meksika tesisleriyle birlikte CUSMA kurallarına bağlı kalıyor.[1]