İki oran, tek ay

ABD'de tüketici kredisi temmuzda mevsimsellikten arındırılmış yıllık yüzde 4,2 oranında büyüdü. Bu tek sayının altında birbirinden çok farklı iki oran duruyor: döner kredide yüzde 2,5, döner olmayan kredide yüzde 4,8. Manşet oran, önemli olan ayrımı gizliyor.[1]

Para cinsinden aralık daha da belirgin. Yıllıklandırılmış akış 216,7 milyar dolar oldu; bunun 33,6 milyar doları döner, 183,1 milyar doları döner olmayan krediydi. Bu akışların ardındaki stok 5.186,2 milyar dolar; 1.357,2 milyar doları döner, 3.829,0 milyar doları döner olmayan kredi.[1]

Krediyi kim açıyor?

Önce, hanelerin daldığı bir birikim havuzu resmini bir kenara koyalım. Krediyi banka açar; mevduat onun gölgesi olarak doğar. İki oranın farklı bilgi taşımasının nedeni de bu. Kart bakiyesi, hane elindeki limiti kendi isteğiyle kullandığında büyür. Taksitli kredi ise ancak kredi veren belirli bir alış karşılığında yeni bir avans vermeyi kabul ettiğinde büyür. İkinci kanalda yüzde 4,8, birincide yüzde 2,5 oranında gelen kredi, hanenin zaten kullanabildiği bir limite uzanmasından çok kredi veren tarafta alınmış bir kararı tarif ediyor.[1]

Aynı rakamların ana akım okumasını en güçlü biçimiyle kurmak gerekir: haneler yeniden dayanıklı mal alıyor, taksitli kanal da bu talebi kaydediyor. Böyle olabilir. Ama fiyat da aynı aritmetiği üretir. Finanse edilen mal daha pahalıysa her yeni sözleşme daha büyük bir anapara taşır ve tek bir ürün fazladan satılmadan akış yükselir. Temmuz bülteni ikisini ayıramıyor, ben de ayıramıyorum. Üstelik yüzde 2,5'lik kart oranı da bir büyümeyi gösteriyor.[1]

Değişim nerede görünür?

Döner olmayan tarafta kredi belirli bir vadeye bağlanır ve bir takvime göre geri ödenir; bu yüzden kredi ölçütlerinin sıkılaşması 3.829,0 milyar dolarlık stoku aylarca küçültmez. Değişim önce yeni açılan kredide görünür. İzlenmesi gereken seri bu yüzden aylık akıştır; stok toplamı değişimi geç gösterir. Büyük ve ağır hareket eden bir stokun, dönmekte olan bir kanalın üzerinde durabilmesinin nedeni de budur.[1]

Sınama dar ve tarihli. Döner kredinin yıllık oranı döner olmayanın altında kaldığı sürece, taksitli taraf her ayın akışının büyük bölümünü sağlamayı sürdürmeli; temmuzda 33,6 milyar dolara karşı 183,1 milyar dolarla yaptığı gibi. İki oran birbirine yaklaşırsa buradaki okuma dayanağını yitirir ve talep anlatısı güç kazanır. Kimse bu sonucun olasılığını elinde tutmuyor; elimizde yalnızca aynı iki satırın bir sonraki okuması var.[1]